อัพเกรดทุนมนุษย์? จีนเปิด 38 หลักสูตรใหม่ รับยุทธศาสตร์ ชาติและเศรษฐกิจอนาคต

คอลัมน์ออนไลน์ "ชีพจรจีน" ประจำเดือนมิถุนายน 2569

เรื่อง อัพเกรดทุนมนุษย์? จีนเปิด 38 หลักสูตรใหม่ รับยุทธศาสตร์ ชาติและเศรษฐกิจอนาคต

โดย อาจารย์ ดร.อภิรักษ์ นุสิทธิ์ชัยการ (อาจารย์ประจำสำนักวิชาจีนวิทยา มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง)

            ช่วงเดือนเมษายนที่ผ่านมา กระทรวงศึกษาธิการจีนได้ออกประกาศ “สารบบหลักสูตรปริญญาตรีมหาวิทยาลัยทั่วไป ค.ศ.2026” 《普通高等学校本科专业目录（ 2026年）》โดยเพิ่มหลักสูตรใหม่จำนวน 38 สาขา ซึ่งสะท้อนทิศทางการปฏิรูประบบอุดมศึกษาของจีนภายใต้เป้าหมายสำคัญคือ การยกระดับ “ทุนมนุษย์” (human capital) ให้สอดคล้องกับยุทธศาสตร์ชาติ การแข่งขันทางเทคโนโลยี และโครงสร้างเศรษฐกิจใหม่ของประเทศหลังการประกาศใช้แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมฯ ฉบับที่ 15

            ในกลุ่มหลักสูตรใหม่ มีทั้งสาขาที่เกี่ยวข้องกับความมั่นคงทางพลังงาน เช่น วิทยาศาสตร์และวิศวกรรมพลังงาน（能源科学与工程）วิทยาศาสตร์และวิศวกรรมใต้พิภพ（深地科学与工程） สะท้อนการให้ความสำคัญกับทรัพยากรด้านพลังงาน ซึ่งเป็นหลักประกันสำคัญของความมั่นคงแห่งชาติ

            ขณะเดียวกัน จีนยังพยายามยกระดับอุตสาหกรรมดั้งเดิมผ่านเทคโนโลยีใหม่ โดยเปิดหลักสูตรอย่าง “วิศวกรรมบูรณาการขนส่งและพลังงาน”（交通能源融合工程）และ “หุ่นยนต์การเกษตร” （农业机器人） ซึ่งสะท้อนแนวคิดการเปลี่ยนอุตสาหกรรมแบบดั้งเดิมให้กลายเป็นอุตสาหกรรมอัจฉริยะ

            ในอีกด้านหนึ่ง หลักสูตรใหม่จำนวนมากมุ่งไปยัง “อุตสาหกรรมแห่งอนาคต” เช่น เทคโนโลยีการผลิตชีวภาพ（生物制造）วิทยาการเชื่อมต่อสมองและคอมพิวเตอร์ （脑机科学与技术） ตลอดจนสาขาที่เกี่ยวข้องกับเศรษฐกิจดิจิทัล เช่น Digital Trade（数字贸易）Digital Finance（数字金融）และ Commercial Artificial Intelligence（商业人工智能）

            หนึ่งในสาขาที่ได้รับความสนใจมากที่สุด คือ “ปัญญาประดิษฐ์เชิงกายภาพ” หรือ embodied intelligence（具身智能）ซึ่งรัฐบาลจีนสนับสนุนให้มหาวิทยาลัยชั้นนำ 9 แห่ง เช่น Harbin Institute of Technology（哈尔滨工业大学）และ Beihang University（北京航空航天大学）นำร่องเปิดสอน โดยมีเป้าหมายผลักดันการบูรณาการ AI เข้ากับเศรษฐกิจจริงและอุตสาหกรรมการผลิตอัจฉริยะ สาขานี้สะท้อนแนวโน้มสำคัญของจีนที่ต้องการพัฒนา AI จากระบบซอฟต์แวร์ ไปสู่ AI ที่สามารถทำงานร่วมกับโลกกายภาพ เช่น หุ่นยนต์ ระบบอัตโนมัติ และเครื่องจักรอัจฉริยะ

            นอกจากสายวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแล้ว การปรับหลักสูตรยังเกิดขึ้นในสายมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์เช่นกัน โดยหลายมหาวิทยาลัยหันไปเน้น “สหวิทยาการ”（交叉创新）มากขึ้น เช่น มหาวิทยาลัยภาษาและวัฒนธรรมปักกิ่ง（北京语言大学）ที่เปิดสาขา “วิทยาศาสตร์ภาษา”（语言科学专业）ซึ่งผสมผสานองค์ความรู้ด้านภาษาเข้ากับเทคโนโลยีและเครื่องมือวิศวกรรม ขณะที่มหาวิทยาลัยรัฐศาสตร์และกฎหมายจีน（中国政法大学）เปิดสาขา “กฎหมายภาษาอังกฤษ” （法律英语专业）เพื่อผลิตบุคลากรกฎหมายระหว่างประเทศที่มีทักษะภาษาและความรู้ทางกฎหมายควบคู่กัน

            หากพิจารณาในเชิงนโยบาย การปรับหลักสูตรครั้งนี้สะท้อนแนวคิดสำคัญของจีนที่ว่า “มหาวิทยาลัยต้องรับใช้ยุทธศาสตร์ชาติ” มากกว่าจะเป็นพื้นที่การศึกษาที่แยกขาดจากระบบเศรษฐกิจและอุตสาหกรรม ดังนั้น การออกแบบหลักสูตรจึงไม่ได้อิงเพียงความนิยมของนักศึกษา แต่เชื่อมโยงกับความต้องการของรัฐ ตลาดแรงงาน และทิศทางอุตสาหกรรมในอนาคต

            จากรายงานของสำนักข่าวซินหัวระบุว่า ในช่วงแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมฯ ฉบับที่ 14 (14th Five-Year Plan) มหาวิทยาลัยทั่วประเทศจีนเปิดสาขาใหม่กว่า 10,200 สาขา ขณะเดียวกันก็ยกเลิกหรือหยุดรับนักศึกษาไปแล้วกว่า 12,200 สาขา สะท้อนว่าจีนกำลังปรับโครงสร้างระบบอุดมศึกษาอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้สอดคล้องกับทิศทางเศรษฐกิจและความต้องการของตลาดแรงงาน

            ปัจจุบัน สารบบหลักสูตรระดับปริญญาตรีของจีนมีทั้งหมด 13 หมวดวิชา 92 กลุ่มสาขา และ 883 หลักสูตร สะท้อนขนาดและความซับซ้อนของระบบอุดมศึกษาจีนที่กำลังถูกปรับให้สอดคล้องกับโมเดล “รัฐนวัตกรรม” (innovation state)

            อย่างไรก็ตาม แม้การเพิ่มหลักสูตรใหม่จะสะท้อนความทะเยอทะยานด้านเทคโนโลยีและนวัตกรรมของจีน แต่ก็ยังมีคำถามสำคัญตามมา เช่น ตลาดแรงงานจะสามารถรองรับบัณฑิตจำนวนมากในสาขาใหม่ได้จริงหรือไม่ โดยเฉพาะในช่วงที่จีนยังเผชิญปัญหาการว่างงานของคนรุ่นใหม่ในระดับที่สูง

            ท้ายที่สุด การเปิด 38 หลักสูตรใหม่จึงไม่ใช่เพียงการปรับปรุงระบบการศึกษา แต่เป็นส่วนหนึ่งของยุทธศาสตร์ “รัฐนวัตกรรม” ของจีน ที่พยายามเชื่อมโยงมหาวิทยาลัย เทคโนโลยี อุตสาหกรรม และตลาดแรงงานเข้าด้วยกัน คำถามสำคัญจึงอาจไม่ใช่เพียงว่า “จีนเปิดหลักสูตรใหม่อะไรบ้าง” แต่คือ “จีนกำลังสร้างคนแบบไหนสำหรับโลกอนาคต” มากกว่า

รายการอ้างอิง

新华网.（2026）.《新华视点丨新增38种专业本科专业调整折射哪些新趋势》. https://www.news.cn/.../4cd1bc6ef545461baff236a52d.../c.html

央视网.（2026）.《教育部增设38种普通高校本科新专业》. https://news.cctv.com/.../ARTIX3BbsfGWbr5FLOtdzCrj260428...